Het Kasteel van Bornem, officieel bekend als Kasteel Marnix de Sainte-Aldegonde, draagt een geschiedenis die meer dan duizend jaar teruggaat. De ligging aan de Oude Schelde, een vroegere rivierarm van de Schelde, maakte de site vanaf het begin strategisch belangrijk voor bewoning en verdediging.
Volgens de overlevering bevond zich hier in de Romeinse tijd reeds een wachttoren of uitkijkpost langs de rivier, wat wijst op een vroeg gebruik van de locatie als controlepunt over het scheepvaartverkeer.
In de 9de en 10de eeuw ontwikkelde de site zich tot een feodaal versterkt hof of burcht, bedoeld als bescherming tegen invallen, onder meer van de Noormannen. Van deze vroege versterking zijn funderingen en muurresten uit de 11de eeuw bewaard gebleven. In de daaropvolgende eeuwen fungeerde de burcht als residentie van de heren van Bornem.
Toen de loop van de Schelde zich verlegde en de burcht aan een dode rivierarm kwam te liggen, verloor de site geleidelijk haar strategische en militaire betekenis. Ook het dorpscentrum was voortaan niet langer rechtstreeks via het water bereikbaar.
In 1586 begon een nieuw tijdperk toen de Spaanse edelman Pedro Coloma, baron van Bornem, het domein verwierf. Hij liet op de bestaande structuren een renaissancekasteel bouwen of grondig verbouwen. De talrijke oorlogen van de 17de eeuw brachten echter aanzienlijke schade toe aan het gebouw. In 1687 werd de oude centrale burchttoren afgebroken en verloor het kasteel gaandeweg zijn vroegere uitstraling.
Een belangrijke wending volgde in 1780, toen het domein in handen kwam van de adellijke familie de Marnix de Sainte-Aldegonde. Deze familie bleef sindsdien vrijwel onafgebroken eigenaar. In 1880 liet graaf Ferdinand Jozef de Marnix het sterk vervallen slot van Coloma slopen. Hij gaf architect Hendrik Beyaert de opdracht een volledig nieuw kasteel te ontwerpen. Na diens overlijden werd het project voltooid door architect E. Janlet.
In 1894 werd het huidige kasteel voltooid: een monumentaal, dubbel omgracht bouwwerk in neogotische, deels eclectische stijl, dat bewust verwijst naar het beeld van het klassieke waterkasteel. Het interieur werd ingericht met een rijke kunst- en erfgoedcollectie, waaronder schilderijen, historisch meubilair, kantwerk, Chinees porselein en een uitzonderlijke bibliotheek met handgeschreven werken. Daarmee kreeg het kasteel niet alleen een residentiële, maar ook een uitgesproken culturele functie.
De toegang tot het domein verloopt via een brug met twee wachttorentjes uit 1895. Binnen de eerste omgrachting bevinden zich bakstenen bijgebouwen die samen een klein ensemble vormen. Deze huisvesten vandaag onder meer een museum met koetsen en paardentuig, als herinnering aan de rol van het domein als centrum van landbeheer en paardenhouderij.
Tot op vandaag is het kasteel in handen van de familie de Marnix de Sainte-Aldegonde, wat uitzonderlijk is in Vlaanderen. Dankzij hun zorg voor het patrimonium bleef het gebouw bewaard en werd het deels opengesteld voor bezoekers, die er kunnen kennismaken met het leven en de cultuur van de adel doorheen de eeuwen.