Het Groeningenhof, eveneens bekend als het Kontichshof of het Hof van Helmont, behoort tot de best bewaarde historische waterkastelen van de provincie Antwerpen. De oorsprong van het domein gaat terug tot de middeleeuwen, toen het als cijnshof deel uitmaakte van het feodale bestel van het hertogdom Brabant. Door opeenvolgende eigendomsoverdrachten, uitbreidingen en verbouwingen ontwikkelde het zich van een bescheiden cijnshof tot een omvangrijk kasteeldomein met een uitgesproken architecturale en landschappelijke waarde. Vooral de ingrijpende herinrichting in de tweede helft van de 19de eeuw bepaalde in belangrijke mate het huidige uitzicht van het domein in neo-Vlaamse renaissancestijl.
Het cijnshof van Helmont, dat ressorteerde onder het leenhof van Mechelen, kwam in 1314 in het bezit van Jan Berthout van Berlaer. Via de familie Van Cortenbach bleef het tot 1431 verbonden met de goederen Ter Tangen en Ten Eekhoven. In dat jaar verwierf Hendrick van Helmont het cijnshof, dat sindsdien bekendstond als het Hof van Helmont en in sommige bronnen tevens wordt aangeduid als het Hof van Batenborg.
Tijdens de daaropvolgende eeuwen kende het domein een opeenvolging van eigenaars. Achtereenvolgens behoorde het toe aan de families Van Brymeer, Welleman, Sandelin en Van Wyck. In 1555 verwierf Jan van den Broeck het Hof van Helmont. Reeds op 8 mei 1551 had hij de hoeven Ossele en Ykele aangekocht, beide lenen van het Hof van Vrijsel. Door de samenvoeging van deze drie cijnshoven ontstond een uitgestrekt domein dat de benaming Hof van Helmont behield. De hoeve Ossele, die reeds in 1520 wordt vermeld als een hoeve met een stenen huis, vormde de kern van het latere Groeningenhof.
Na het overlijden van Jan van den Broeck ging de heerlijkheid over op zijn erfgenamen. In 1591 kwam zij in het bezit van Marie van den Broeck en haar echtgenoot Peter van Opmeer. Hun zoon Lucas van Opmeer verwierf de heerlijkheid in 1616 en breidde het bezit aanzienlijk uit door in 1644 tevens de heerlijkheden Kontich, Waarloos en Reet aan te kopen.
In 1651 werd het domein verkocht aan Franciscus Lopes Franco-y-Feo, een vermogend koopman en financier van Spaanse afkomst. Onder zijn bewind onderging het Hof van Helmont een ingrijpende verfraaiing. Omstreeks 1655 liet hij bij het bestaande huis van plaisance een monumentale barokpoort oprichten, die tot op heden een markant onderdeel van het domein vormt. Tevens werd het kasteeltje verbouwd en aangepast aan de representatieve en residentiële eisen van de 17de-eeuwse adel.
In 1813 kwam het Groeningenhof in handen van de familie della Faille, een vooraanstaande Zuid-Nederlandse adellijke familie. Gedurende de 19de eeuw werd het domein ingrijpend gemoderniseerd. Omstreeks 1850 liet Augustin della Faille een nieuwe noordvleugel optrekken, bekroond met trapgevels. Ook de bestaande zuidvleugel werd van trapgevels voorzien, waardoor een symmetrisch geheel ontstond. Tegelijkertijd werden de oude dienstgebouwen en de oorspronkelijke kapel afgebroken. In het kasteel werd een nieuwe neogotische kapel ingericht, geheel in overeenstemming met de toenmalige historische en romantische opvattingen inzake architectuur en interieur.
De meest ingrijpende verbouwingscampagne vond plaats tussen 1880 en 1888 onder René-Jacques della Faille. Naar ontwerp van architect Joseph Claes werd het kasteel grondig verbouwd en voorzien van zijn huidige uitzicht in neo-Vlaamse renaissancestijl, een architectuurstroming die in de 19de eeuw veelvuldig werd toegepast bij de restauratie en uitbreiding van historische kastelen en landhuizen. Gelijktijdig werden de dienstgebouwen vernieuwd en werd de hofgracht heraangelegd. Daarbij kreeg deze haar karakteristieke, grillige en nagenoeg ovale vorm, die het pittoreske karakter van het domein aanzienlijk versterkte.
Het Groeningenhof vormt heden ten dage een uitzonderlijk gaaf bewaard historisch ensemble waarin de opeenvolgende fasen van de architectuur-, landschaps- en eigendomsgeschiedenis nog duidelijk herkenbaar zijn. De samenhang tussen het waterkasteel, de historische omgrachting, de dienstgebouwen, de monumentale toegangspoort en het omliggende parklandschap verleent het domein een hoge cultuurhistorische, architecturale en landschappelijke waarde. Om die redenen geniet het geheel een wettelijke bescherming als onroerend erfgoed.