Het kasteel van Esquelmes is gelegen in een uitgestrekt en bosrijk park en kent een lange, gelaagde ontstaansgeschiedenis die nauw verbonden is met de ontwikkeling van de heerlijkheid Esquelmes. Hoewel het huidige uitzicht grotendeels het resultaat is van een heropbouw in het midden van de twintigste eeuw, gaan de oudste bouwdelen terug tot de zeventiende eeuw en mogelijk zelfs tot een eerdere fase van adellijke bewoning.
Reeds in de dertiende eeuw was de heerlijkheid Esquelmes in handen van de familie de Lambersart, een adellijk geslacht dat in de regio een belangrijke rol speelde. In de loop van de vijftiende eeuw ging het domein over naar de familie Bernard, waarna het in de achttiende eeuw eigendom werd van de families Bailleul en Bryas. Deze opeenvolgende eigenaars drukten elk hun stempel op het domein, zowel bestuurlijk als architecturaal, waarbij het kasteel fungeerde als centrum van macht en beheer van de omliggende landerijen.
Het zeventiende-eeuwse kasteel is bekend door zijn afbeelding in de Flandria Illustrata van Antonius Sanderus. Deze waardevolle iconografische bron toont een ruime, vierhoekige constructie, omgeven door verdedigingswerken en bereikbaar via een ophaalbrug. Een afzonderlijke muur scheidde het hoenderhof van het eigenlijke binnenhof, wat wijst op een duidelijke functionele indeling van het domein. De woongebouwen waren rijk voorzien van muuropeningen, wat duidt op een residentiële functie met aandacht voor licht en comfort. Rechthoekige torens markeerden de hoeken van de toegangsvleugel en versterkten het monumentale karakter van het geheel.
Ook op de achttiende-eeuwse kaarten van Ferraris blijft deze structuur duidelijk herkenbaar, wat erop wijst dat het kasteel zijn vorm en indeling gedurende lange tijd behield. Deze cartografische bronnen bevestigen het belang en de stabiliteit van het domein binnen het regionale landschap.
In de loop van de negentiende en vroege twintigste eeuw raakte het kasteel echter in verval. Rond 1950 werd besloten tot een vrijwel volledige heropbouw. Deze ingreep gebeurde met respect voor de historische vormgeving en trachtte de traditionele stijl en sfeer van het vroegere kasteel te bewaren. Slechts enkele elementen van het zeventiende-eeuwse gebouw bleven behouden, maar zij vormen nog steeds tastbare getuigen van de oorspronkelijke constructie.
Vandaag weerspiegelt het kasteel van Esquelmes zowel zijn oude feodale wortels als de zorgvuldige restauratie-inspanningen van de twintigste eeuw. Het vormt een harmonieus geheel waarin geschiedenis, architectuur en landschap samenkomen en blijft een waardevol onderdeel van het regionale erfgoed.