In de vallei van de Molenbeek liet Bernard de Stier, kanunnik van het Sint‑Janskapittel van Luik, rond 1710–1715 een kasteel met neerhof bouwen in Maaslandse stijl. Dit nieuwe goed was een afsplitsing van de oudere Sint‑Janshoeve aan de Kerkstraat, die al eeuwenlang aan het kapittel toebehoorde. In 1717 verwierf De Stier bovendien de heerlijkheid Gingelom, waardoor zijn lokale macht en bezit verder toenamen.
In 1758 werd het kasteel, samen met de heerlijkheid van Gingelom, aangekocht door ridder Jean Guillaume Arnold Surlet de Chokier, een vooraanstaand Luiks jurist en lid van de hogere burgerij. Met deze aankoop verankerde de familie Surlet de Chokier zich definitief in het politieke en maatschappelijke leven van Haspengouw. Na zijn overlijden ging het domein over op zijn zoon, baron Erasmus Louis Surlet de Chokier, die tussen 1824 en 1839 het ambt van burgemeester van Gingelom bekleedde en een centrale rol zou spelen in de Belgische geschiedenis.
Baron Surlet de Chokier verwierf nationale bekendheid als het eerste staatshoofd van België. Na de Belgische Revolutie van 1830 en in afwachting van de komst van een monarch werd hij in 1831 door het Nationaal Congres aangesteld als regent van de jonge staat. In deze delicate overgangsperiode waakte hij over de stabiliteit en continuïteit van het bestuur, tot Leopold van Saksen-Coburg-Gotha in juli 1831 de eed aflegde als eerste koning der Belgen. Daarmee werd Surlet de Chokier een sleutelfiguur in de wording van het Belgische staatsbestel.
In de loop van de 19de eeuw liet de familie Surlet de Chokier het oorspronkelijke U-vormige kasteelcomplex ingrijpend verbouwen. Onder leiding van architect Paulussen werd het gebouw aangepast aan de heersende neoclassicistische smaak. Deze verbouwing gaf het kasteel grotendeels zijn huidige aanblik, gekenmerkt door symmetrie, evenwichtige proporties en een ingetogen maar waardige monumentaliteit, passend bij de status van zijn bewoners.
Na het overlijden van regent Surlet de Chokier op 8 augustus 1839 kwam het kasteel in handen van zijn boezemvriend Jean François Hennequin. Diens zoon, Charles Victor Hennequin, liet het domein na aan zijn kleindochter Jeanne Marie Hennequin (1848–1892) en haar echtgenoot, Leopold Charles, hertog van Looz-Corswarem. Daarmee kwam het kasteel opnieuw in adellijke handen en werd het verbonden met een van de oudste en meest vooraanstaande geslachten van de Zuidelijke Nederlanden. Het echtpaar liet het domein na aan hun twee dochters, de prinsessen Looz-Corswarem, die echter beiden kinderloos stierven, waardoor deze familietak uitdoving kende.
Het kasteel van Gingelom wordt vandaag gekenmerkt door vier hoge, vierkante hoektorens, waarvan twee voorzien zijn van kantelen, een verwijzing naar het middeleeuwse verleden van de site. De centrale gevel wordt bekroond door een driehoekig fronton, waarin trots de hertogelijke wapens van Looz-Corswarem zijn aangebracht. Aan weerszijden van het hoofdgebouw staan twee identieke dienstgebouwen uit het midden van de 19de eeuw, die het ensemble vervolledigen en bijdragen aan de harmonieuze en statige uitstraling van het domein.
Zo weerspiegelt het kasteel van Gingelom niet alleen de architecturale evolutie van een adellijk buitenverblijf, maar ook de politieke en historische betekenis van zijn bewoners, met als hoogtepunt de rol van Surlet de Chokier in de ontstaansgeschiedenis van België.