Het kasteel van Harlue vormt samen met de nabijgelegen parochiekerk, de pastorie en de boerderij een uitzonderlijk goed bewaard voorbeeld van de zogenaamde architecturale trilogie van het ancien régime. Deze samenhangende ensemblevorming, waarin wereldlijke, kerkelijke en agrarische functies ruimtelijk en visueel met elkaar verbonden zijn, weerspiegelt de maatschappelijke ordening van het platteland vóór de Franse Revolutie. Het huidige kasteel ontstond rond de overgang van de zestiende naar de zeventiende eeuw, een periode waarin middeleeuwse woon- en verdedigingsvormen geleidelijk werden aangepast aan nieuwe wooncomforts en representatieve ambities.
Het gebouw ontwikkelde zich uit een laatmiddeleeuws landelijk manoir en werd in de loop van de daaropvolgende eeuwen uitgebreid met bijgebouwen en een monumentale poorttoren. De architectuur getuigt van deze gelaagde ontstaansgeschiedenis. Enerzijds blijven elementen van de middeleeuwse traditie herkenbaar, zoals de compacte volumes, de defensief aandoende torens en de oorspronkelijke omgrachting. Anderzijds is er een duidelijke invloed van het classicisme merkbaar in de ordelijke opbouw, de symmetrie van de gevels en het gebruik van traditionele materialen met een verfijnde afwerking.
Het kasteel heeft een L-vormige plattegrond en is opgetrokken in witgekalkte baksteen, gecombineerd met blauwe hardsteen voor hoekblokken, omlijstingen en structurele accenten. De vierkante poorttoren, die toegang verleent tot de binnenplaats, fungeert als visueel en symbolisch zwaartepunt van het geheel. Daarnaast versterken ronde hoektorens het gesloten karakter van het complex en herinneren zij aan de oorspronkelijke beschermende functie van het domein.
Aanvankelijk was het kasteel volledig omgracht en verbonden met omliggende moerassen en waterlopen. Deze natuurlijke en kunstmatige waterstructuren speelden een dubbele rol: zij boden bescherming en vormden tegelijk een essentieel onderdeel van het agrarische landschap waarin het domein was ingebed. Het kasteel fungeerde niet alleen als adellijke residentie, maar ook als bestuurlijk en economisch centrum van een landbouwexploitatie, waar toezicht, opslag en organisatie werden geconcentreerd.
In de achttiende eeuw onderging het domein belangrijke uitbreidingen. Nieuwe bijgebouwen werden toegevoegd, waardoor een ruime, grotendeels omsloten binnenplaats ontstond. Deze evolutie weerspiegelt de verschuiving van een strikt defensieve functie naar een meer residentiële en economische rol, afgestemd op de noden van een groot landbouwbedrijf. In de negentiende eeuw werd het complex getroffen door een zware brand, die aanzienlijke schade aanrichtte. Desondanks werden de meeste bijgebouwen nadien heropgebouwd, waarbij men het historische karakter en de oorspronkelijke structuur grotendeels respecteerde.
Sinds 1975 is het kasteel van Harlue beschermd als monument, een erkenning van zijn architecturale, historische en landschappelijke waarde. In samenhang met de kerk, de pastorie en de boerderij vormt het domein een zeldzaam intact geheel dat inzicht biedt in de organisatie van het platteland onder het ancien régime. Hoewel het kasteel vandaag grotendeels in privébezit is, blijft het een markant herkenningspunt in de streek. Tijdens erfgoedevenementen wordt het occasioneel opengesteld voor het publiek, waardoor bezoekers de gelegenheid krijgen om de bijzondere architectuur en de historische samenhang van dit uitzonderlijke domein te ontdekken.