De kasteelhoeve van Baya vindt haar oorsprong aan het begin van de zeventiende eeuw. Reeds in deze vroege fase wordt in de bronnen melding gemaakt van twee langgerekte gebouwen, elk met een lengte van ongeveer veertig meter, opgetrokken uit een combinatie van kalksteen, zandsteen en baksteen. Deze imposante hoevegebouwen stonden tegenover elkaar rond een ruime binnenplaats, een opstelling die kenmerkend was voor grote landbouwuitbatingen uit die periode en die zowel functionele efficiëntie als een zekere monumentaliteit uitstraalde.
In het midden van de achttiende eeuw onderging het domein een belangrijke transformatie met de oprichting van een centraal kasteel. Dit nieuwe woongebouw werd zorgvuldig ingeplant in relatie tot de bestaande hoeve, waardoor samen een harmonieus U-vormig geheel ontstond. Deze compositie verleende het complex een klassiek en evenwichtig karakter, waarin de agrarische functie van de hoeve en de residentiële uitstraling van het kasteel elkaar aanvulden. Doorheen de daaropvolgende eeuwen vervulde het kasteel verschillende functies, maar het bleef steeds een markant en herkenbaar element in het omliggende landschap.
Aan het einde van de twintigste eeuw werd een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de geschiedenis van Baya. In 1990 namen het echtpaar De Quirini het initiatief om het domein nieuw leven in te blazen. Met een grote eerbied voor de historische gelaagdheid van de site en met bijzondere aandacht voor de biodiversiteit van de omgeving, lieten zij het kasteel en de bijbehorende gebouwen grondig restaureren. Deze werken waren erop gericht het oorspronkelijke karakter en de architecturale samenhang van het complex te herstellen, zonder afbreuk te doen aan hedendaagse inzichten inzake behoud en duurzaam beheer. Dankzij deze ingrepen herwon de kasteelhoeve haar vroegere grandeur.
De erfgoedwaarde van de site werd reeds eerder officieel erkend. Sinds 25 juni 1984 zijn zowel het kasteel als de hoeve beschermd als monument, wat hun architecturale en historische betekenis onderstreept. In 2016 volgde een nog belangrijkere erkenning, toen het volledige complex werd opgenomen op de lijst van uitzonderlijk erfgoed van het Waals Gewest. Vandaag vormt de kasteelhoeve van Baya een levendige ontmoetingsplaats tussen verleden en heden. Een deel van de hoeve werd herbestemd tot een landelijk vakantieverblijf, waardoor het domein niet alleen bewaard blijft, maar ook opnieuw een actieve rol speelt in het culturele en toeristische leven van de streek.