Het classicistische kasteel van Gors vormt het architecturale en historische zwaartepunt van het beschermde dorpsgezicht van Gors-Opleeuw. De geschiedenis van deze site reikt terug tot de hoge middeleeuwen en weerspiegelt in grote lijnen de evolutie van een feodale burcht tot een statig 19de-eeuws landhuis, ingebed in het Haspengouwse cultuurlandschap.
De oudste bekende vermelding van het domein dateert uit de 13de eeuw. In die periode wordt Godfried van Leeuw genoemd als heer en bewoner van Gors. De oorspronkelijke burchtsite was typisch voor haar tijd opgebouwd volgens het opperhof–neerhofprincipe. Het opperhof bestond uit een versterkte residentie, omgeven door grachten en verdedigingswerken, terwijl het neerhof plaats bood aan landbouwgebouwen, opslagruimten en dienstwoningen. Hoewel het middeleeuwse complex grotendeels verdwenen is, bleven sporen van deze structuur bewaard in het bodemarchief en in de globale inplanting van het latere kasteel.
Na de familie Van Leeuw kwam het domein in handen van verschillende adellijke geslachten, wat wijst op het blijvende belang van Gors als heerlijkheid. In de 14de en 15de eeuw werd het bewoond door de familie Van Gelinden, gevolgd door de familie Van den Bosch, die het kasteel en de heerlijkheid bezat van 1436 tot 1639. Tijdens deze lange periode werd het domein verder uitgebouwd en versterkt, onder meer door de aanleg of vernieuwing van een omgracht waterslot, aangepast aan de noden van een onrustige tijd waarin lokale machtsverhoudingen en militaire dreiging nog een belangrijke rol speelden.
In 1639 kwam het kasteel in handen van de familie Van Bodbergen, die het domein tot 1701 bezat. Daarna volgde een belangrijke en bepalende fase onder de familie Copis van Binderveld, die het kasteel verwierf in 1701 en er gedurende meer dan anderhalve eeuw eigenaar van bleef. Onder hun bewind verloor het kasteel definitief zijn middeleeuwse defensieve karakter en evolueerde het tot een representatief adellijk buitenverblijf.
Rond 1820 gaf de familie Copis het kasteel zijn huidige uitzicht in uitgesproken Empirestijl, een variant van het classicisme die sterk beïnvloed was door de Napoleontische tijd. Daarbij werd het gebouw opgetrokken op de fundamenten van het 17de-eeuwse waterslot, waarvan de U-vormige kern behouden bleef. Oorspronkelijk was deze kern aan drie zijden door grachten omgeven, wat nog steeds zichtbaar is in het reliëf van het terrein en de structuur van het park.
Het meest markante architecturale element van het kasteel is de monumentale vooruitspringende zuilenportiek aan de voorgevel. Deze portiek wordt bekroond door een leien koepel en rust op ronde arduinen zuilen met zorgvuldig uitgewerkte Ionische kapitelen. De toegang wordt geflankeerd door twee liggende leeuwen in natuursteen, die niet alleen decoratief zijn, maar ook verwijzen naar adellijke macht, waakzaamheid en continuïteit. Deze monumentale ingreep verleent het kasteel een uitgesproken statige en ceremoniële uitstraling, passend bij de sociale ambities van de familie Copis in de 19de eeuw.
Tegelijk met de verbouwing van het kasteel werd ook het omliggende park aangelegd. Dit park, ontworpen in landschappelijke stijl, verzachtte de strakke classicistische architectuur en kaderde het kasteel in een harmonieus geheel van graspartijen, boomgroepen en zichtlijnen. Om praktische redenen werd in het park ook een ijskelder aangelegd, waarin ’s winters ijsblokken uit de vijver werden opgeslagen. Deze dienden om tijdens de zomermaanden voedsel en dranken koel te houden, een gebruikelijke maar technisch ingenieuze voorziening op adellijke domeinen.
Na het uitsterven van de familie Copis kwam het kasteel via huwelijk in handen van de familie d’Asprémont Lynden, een invloedrijk Luiks adellijk geslacht. Zij bewoonden het domein tot 1917. Vervolgens werd het kasteel eigendom van de familie Baudoin de Beaufort, die het behield tot 1960. In de tweede helft van de 20ste eeuw verloor het kasteel tijdelijk zijn residentiële functie en kende het diverse nieuwe bestemmingen, waaronder een periode als restaurant tussen 1967 en 1973. Deze herbestemmingen gingen gepaard met wisselend succes en brachten het gebouw soms in een kwetsbare toestand.
De oorspronkelijke kasteelhoeve, die eeuwenlang een essentieel onderdeel van het domein vormde, werd in 1965 afgebroken. Om het historische karakter van de site te bewaren, werd de hoeve enkele meters verder opnieuw opgebouwd, volledig volgens de oorspronkelijke plannen en volumetrie. Hierdoor bleef de visuele samenhang tussen kasteel, hoeve en landschap behouden.
Vandaag is het kasteel van Gors met grote zorg gerestaureerd door de huidige eigenaar, Joris Dillen. Het gebouw wordt ingezet voor uiteenlopende evenementen, waarbij het historische karakter van het kasteel en het park steeds wordt gerespecteerd. Zo vormt het kasteel van Gors een geslaagd voorbeeld van hoe een eeuwenoud adellijk domein een hedendaagse functie kan krijgen zonder zijn historische en architecturale waarde te verliezen.