Het kasteel van Widooie kent een lange en gelaagde geschiedenis die terugreikt tot de volle middeleeuwen en die nauw verbonden is met de invloed van de grote benedictijnenabdijen in West-Europa. Oorspronkelijk was de site geen adellijk verblijf, maar fungeerde zij als proosdij van de abdij van Corbie, een belangrijke beheerzetel voor de uitgestrekte goederen van deze Noord-Franse abdij in het vruchtbare Haspengouw.
De abdij van Corbie, gelegen nabij Amiens, werd in de zevende eeuw gesticht door koningin Bathilde en groeide uit tot een van de meest invloedrijke religieuze en intellectuele centra van het Karolingische rijk. Vanuit Corbie werden talrijke domeinen in de Lage Landen beheerd, waarvoor lokale proosdijen werden opgericht. Deze proosdijen fungeerden als administratieve en economische knooppunten, van waaruit de landbouwproductie, pachtinkomsten en rechtspraak over abdijgronden werden georganiseerd. Ook in Haspengouw bezat Corbie aanzienlijke eigendommen, verspreid over onder meer Widooie, Haren en Bommershoven.
De proosdij van Widooie werd geleid door een monnik-proost die ter plaatse resideerde. Hij hield toezicht op de exploitatie van de gronden, de pachters en de inning van opbrengsten, en vertegenwoordigde de belangen van de abdij. Het wereldlijke beschermheerschap, of voogdijrecht, berustte bij de graven van Loon, die als regionale machthebbers instonden voor de militaire en juridische bescherming van de kerkelijke goederen. Deze verwevenheid van kerkelijke en wereldlijke macht was typerend voor de feodale verhoudingen in het middeleeuwse Maasland.
In de zestiende eeuw veranderde het statuut van de site ingrijpend. In 1559 werd de proosdij in erfpacht gegeven aan Godfried van Bocholtz, lid van een invloedrijke adellijke familie in het prinsbisdom Luik. Deze overgang markeert het begin van de geleidelijke secularisering van het domein. Enkele decennia later, in 1588, werd het goed definitief verkocht aan Hendrik Vaes-Valck, burgemeester van Tongeren en vertegenwoordiger van de stedelijke elite die in deze periode steeds vaker investeerde in landelijk vastgoed.
Onder Hendrik Vaes-Valck werd de voormalige proosdij omgevormd tot een representatieve residentie. Hij liet het complex heropbouwen in de stijl van de Maaslandse renaissance, een regionale architectuurstijl die in de zestiende en zeventiende eeuw wijdverbreid was in het Maasgebied. Deze stijl kenmerkt zich door het gebruik van rode baksteen in combinatie met witte natuursteen, zorgvuldig uitgewerkte trapgevels, kruisramen en decoratieve elementen die zowel functionaliteit als status benadrukten. Het nieuwe gebouw weerspiegelde de overgang van een religieus beheercentrum naar een adellijk woonhuis met een uitgesproken representatief karakter.
De heropbouw werd voortgezet en voltooid door Richard Vaes-van den Hove, een nakomeling van Hendrik Vaes-Valck. Dit wordt bevestigd door de gevelsteen met wapenschild en het jaartal 1662 boven de inrijpoort, die nog steeds zichtbaar is en een belangrijke historische bron vormt. De familie Vaes bleef meer dan anderhalve eeuw eigenaar van het kasteel en drukte in deze periode een blijvend stempel op het uitzicht en de organisatie van het domein.
Na het einde van het Ancien Régime en de ingrijpende maatschappelijke omwentelingen van de Franse Revolutie veranderde het kasteel opnieuw van eigenaar. Kerkelijke en adellijke bezittingen werden aangeslagen en verkocht, waardoor het domein van Widooie in handen kwam van verschillende families, waaronder Grisard, Blochaise, De Coen, Van Aken en de Schaetzen. Ondanks deze eigenaarswissels bleef het kasteel grotendeels gespaard van ingrijpende verbouwingen, wat bijdroeg tot het uitzonderlijk goed bewaarde karakter van het complex.
Vandaag geldt het kasteel van Widooie als een van de meest authentieke en best bewaarde voorbeelden van de Maaslandse renaissancearchitectuur in Haspengouw. Het kasteel wordt omringd door een park en bijgebouwen die herinneren aan de vroegere agrarische en bestuurlijke functies van het domein. Als geheel vormt Widooie een waardevolle getuige van de evolutie van een middeleeuwse abdijproosdij tot een adellijke residentie, en blijft het een uitzonderlijke erfgoedsite waarin religieuze, sociale en architecturale geschiedenis samenkomen.