Sinds het einde van de achttiende eeuw ontstonden in de Zuidelijke Nederlanden talrijke landhuizen die fungeerden als zomerverblijf voor een opkomende, welgestelde burgerij. Deze residenties weerspiegelen zowel nieuwe woonidealen als veranderende maatschappelijke verhoudingen na het ancien régime. Kasteel Ortegat kan binnen deze ontwikkeling worden beschouwd als een representatief en goed bewaard voorbeeld van burgerlijke landhuisarchitectuur uit het begin van de negentiende eeuw.
Het kasteel werd opgetrokken tussen 1813 en 1818 in neoclassicistische stijl, naar een ontwerp van architect en beeldhouwer Jean-Baptiste Dubois. De bouw kwam tot stand in opdracht van de familie Vermeulen, een gefortuneerde burgerlijke familie die via openbare verkopingen verschillende percelen grond had verworven. Deze gronden waren vrijgekomen na de opheffing en secularisatie van de nabijgelegen abdij van Roosenberg te Waasmunster, een proces dat kaderde binnen de kerkelijke onteigeningen aan het einde van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw.
Architecturaal onderscheidt het kasteel zich door een evenwichtige en monumentale compositie, kenmerkend voor het neoclassicisme. De voorgevel wordt gedomineerd door een centraal portaal, gedragen door vier monumentale zuilen met Ionische kapitelen, die verwijzen naar de klassieke oudheid en het streven naar orde, maat en symmetrie. Het dak wordt bekroond door een zinkbeklede koepel, die het gebouw een statig silhouet verleent en het representatieve karakter van de residentie benadrukt.
De huidige benaming van het kasteel gaat terug op de familie Ortegat, die het domein in 1919 verwierf. In de volksmond staat het kasteel bekend als “Den Engelse Hof”, een naam die verwijst naar het bijhorende landschapspark in Engelse stijl. Dit park, met zijn natuurlijke glooiingen, slingerende paden en schilderachtige zichtlijnen, vormt een bewust contrast met de strakke architectuur van het hoofdgebouw en sluit aan bij de romantische landschapsopvattingen van de negentiende eeuw.
Kasteel Ortegat behoort tot de zeldzame bewaard gebleven realisaties van Jean-Baptiste Dubois, wiens oeuvre slechts fragmentarisch gekend is. Het kasteel vormt daardoor een bijzonder waardevol en coherent ensemble van burgerlijke wooncultuur uit de eerste decennia van de negentiende eeuw. In een nationale context, waarin slechts weinig dergelijke landhuizen in hun oorspronkelijke vorm bewaard zijn gebleven, neemt Kasteel Ortegat een belangrijke plaats in binnen het architecturaal en cultuurhistorisch erfgoed.