Het goed Ten Boekel wordt voor het eerst vermeld in 1280 en was oorspronkelijk een leen van de Gentse Sint-Baafsabdij. De oudst bekende eigenaar was de Gentse patriciër B. Van der Spiegele, die het domein gebruikte als buitenverblijf. In deze vroege fase maakte Ten Boekel deel uit van een netwerk van landelijke eigendommen die nauw verbonden waren met stedelijke elites en religieuze instellingen.
In de loop van de veertiende eeuw kwam het goed in handen van de invloedrijke Gentse patriciërsfamilie Borluut. De naam “Ten Boekel” ontstond pas in 1585, naar aanleiding van het huwelijk van Philipotte Borluut met Joos Borluut, ridder en heer van Sint-Denijs-Boekel. Daarmee werd het domein niet alleen familiaal, maar ook naamkundig verankerd binnen deze heerlijkheid.
De achttiende eeuw bracht een periode van ingrijpende veranderingen. In 1745 werd het goed verkocht aan baron van Zinzerling. Enkele jaren later, in 1761, werd het omschreven als “een schoon kasteel of hof van plaisanterie, onlangs ten meerdere dele nieuw gemaakt”, een formulering die wijst op omvangrijke verbouwingen en een herinrichting van het domein tot een representatief buitenverblijf. In 1770 kwam Ten Boekel in handen van J.-L. Caters, waarna het later eigendom werd van de familie de Bay. Deze liet het kasteel in 1895 grondig restaureren en gaf het een vernieuwde uitstraling, met respect voor de historische structuur.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de monumentale beukendreef gerooid, een ingreep die het landschappelijke karakter van het domein ingrijpend veranderde. Kort nadien werden het kasteel en het park verkocht aan de Centrales Electriques des Flandres, die in de omgeving een elektriciteitscentrale oprichtten en zo een industriële dimensie toevoegden aan het historisch landschap.
Ondanks de aanpassingen in de achttiende eeuw en de restauratie aan het einde van de negentiende eeuw vertoont het huidige kasteel nog steeds een duidelijke verwantschap met zijn vroegere vorm, zoals afgebeeld in het werk van Sanderus. Het gebouw heeft in belangrijke mate zijn historische karakter behouden en draagt nog steeds sporen van een oudere, deels middeleeuwse oorsprong.
Het domein omvat daarnaast verschillende waardevolle bijgebouwen, waaronder achttiende-eeuwse dienstgebouwen, een huiskapel uit 1787 en een duiventoren. Omwille van zijn historische en architecturale waarde werd het geheel in 1997 beschermd als monument.
Ten Boekel vormt daarmee geen statisch geheel, maar een gelaagd erfgoedlandschap waarin middeleeuwse oorsprong, vroegmoderne herontwikkeling en latere ingrepen samenkomen. Het domein weerspiegelt de evolutie van eigendom, gebruik en betekenis doorheen de eeuwen en blijft een tastbare getuige van de wisselwerking tussen adellijke cultuur, landschap en geschiedenis.