Het domein Ter Balkt kent een lange en gelaagde ontstaansgeschiedenis die teruggaat tot het begin van de dertiende eeuw. In deze vroege periode werd het goed opgericht door de Sint-Michielsabdij van Antwerpen, die er langs de oevers van de Molenbeek een bescheiden hoeve met watermolen vestigde. De ligging aan het stromende water was essentieel voor zowel de landbouwproductie als de werking van de molen, die een centrale rol speelde in de lokale economie. Gedurende meer dan vijf eeuwen bleef Ter Balkt in handen van de abdij en functioneerde het hoofdzakelijk als een agrarisch exploitatiecentrum binnen het uitgebreide abdijdomein.
Aan het einde van de achttiende eeuw kwam hierin een fundamentele verandering. Tijdens het Oostenrijks bewind werden de geestelijke goederen opgeheven en verkocht, waardoor Ter Balkt in particuliere handen terechtkwam. Het domein werd aangekocht door de lijfarts van keizerin Maria-Theresia van Oostenrijk, een overgang die symbool staat voor de bredere maatschappelijke verschuiving van kerkelijk naar wereldlijk bezit. Onder deze nieuwe eigenaar en zijn opvolgers verloor Ter Balkt geleidelijk zijn exclusief landbouwkundige functie en ontwikkelde het zich tot een landelijk buitenverblijf, passend bij de levensstijl van de hogere burgerij en adel.
Rond het midden van de negentiende eeuw onderging het complex een eerste belangrijke architecturale uitbreiding. Aan de bestaande hoeve werd een ruime villa toegevoegd, waardoor een min of meer gesloten binnenplein ontstond. Dit binnenplein groeide uit tot het organiserende element van het domein en bepaalde voortaan de ruimtelijke structuur van het geheel. De combinatie van oude hoevegebouwen en nieuwere residentiële architectuur weerspiegelt de overgangsfase waarin het domein zich toen bevond.
Een volgende ingrijpende herinrichting volgde in 1921, toen de familie Wittman het domein liet verbouwen tot een volwaardig kasteelcomplex. Tijdens deze werken werd het geheel uitgebreid tot vier vleugels die het binnenplein volledig omsluiten. Deze symmetrische opbouw verleende Ter Balkt een statiger en meer representatief karakter, zonder de historische gelaagdheid volledig uit te wissen. Opmerkelijk is dat de Molenbeek nog steeds onder het binnenplein door stroomt, een zeldzaam en veelzeggend element dat rechtstreeks verwijst naar de middeleeuwse oorsprong van het domein. De vroegere watermolen werd geïntegreerd in het keukengedeelte, en diverse sporen van deze functie zijn tot op vandaag zichtbaar, waaronder de verhoogde beekbedding en de waterval op de plaats waar zich ooit het bovenslagrad bevond.
In de gevels van het kasteel zijn verschillende jaartallen ingemetseld, die op het eerste gezicht lijken te verwijzen naar bouwfasen uit het verleden. Deze dateringen maken echter geen deel uit van de eigenlijke bouwgeschiedenis van Ter Balkt. Het gaat om hergebruikte bouwfragmenten afkomstig van andere gebouwen, waardoor zij eerder een decoratief dan een historisch-documentair karakter hebben en een vertekend beeld van de chronologie kunnen oproepen.
De meest recente grootschalige restauratiecampagne vond plaats in de jaren 1968 en 1969, onder impuls van de familie Mertens de Wilmars. Tijdens deze werken kreeg Ter Balkt zijn huidige neotraditionele uitstraling. Daarbij werd gestreefd naar een harmonieuze samenhang tussen de verschillende bouwfasen en stijlinvloeden, met respect voor zowel de middeleeuwse oorsprong als de latere uitbreidingen. Het resultaat is een coherent geheel waarin hoeve, molen, villa en kasteelarchitectuur samenkomen en waarin de lange geschiedenis van het domein nog steeds leesbaar aanwezig is.