In het landelijke gehucht Humelgem werd omstreeks 1870 een kasteel opgericht dat zijn naam ontleent aan zijn bouwheer, Jules de Kerckhove d’Exaerde. Deze vooraanstaande figuur was ondervoorzitter van het Rekenhof en bekleedde tussen 1882 en 1901 het ambt van burgemeester van Steenokkerzeel. Met de bouw van het kasteel liet hij niet alleen een persoonlijke residentie optrekken, maar ook een architecturaal statement dat zijn maatschappelijke positie weerspiegelde. Het gebouw werd uitgevoerd in baksteen en natuursteen en vormgegeven in de Vlaamse neorenaissancestijl, die in de tweede helft van de negentiende eeuw bijzonder geliefd was bij de burgerlijke en adellijke elite. Het kasteel werd ingeplant in een uitgestrekt, boomrijk park dat het landelijke karakter van Humelgem benadrukte en tegelijk een gevoel van beslotenheid en rust bood.
Na het overlijden van de stichter kwam het domein in handen van markies Charles de Croix, tevens eigenaar van het kasteel van Ham. Onder zijn bewind kreeg het kasteel een uitgesproken humanitaire en religieuze functie. Tijdens de periode van antiklerikale spanningen in Frankrijk aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw stelde hij Humelgem ter beschikking van Franse religieuzen die hun vaderland hadden moeten verlaten. Voor deze gevluchte nonnen werd het kasteel een toevluchtsoord, waar zij in relatieve rust en afzondering konden leven.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog kende het kasteel opnieuw een andere invulling. In deze periode verbleef er de componist Alfons Moortgat, wat het domein tijdelijk een culturele dimensie gaf. Na de Tweede Wereldoorlog werd het kasteel verhuurd aan het Sint-Mariainstituut van Schaarbeek, dat het gebruikte als schoolkolonie. In deze context fungeerde het gebouw als verblijfplaats voor kinderen en jongeren, waarbij het park en de rustige omgeving bijzonder geschikt bleken voor recreatie en herstel.
Vanaf de jaren 1950 trad een ingrijpende verandering op in de onmiddellijke omgeving. Delen van het oorspronkelijke park werden verkaveld, waardoor het landschappelijke geheel sterk werd gereduceerd. In 1954 kocht het gemeentebestuur het kasteel aan en kreeg het een nieuwe sociale bestemming als jeugdtehuis. Hoewel deze functie het gebouw een plaats gaf binnen het lokale gemeenschapsleven, leidde een gebrek aan structureel onderhoud op langere termijn tot verval.
Na jaren van verwaarlozing werd in 2004 een keerpunt bereikt. Er werd besloten tot een grondige restauratie en herbestemming van het kasteel, met respect voor de historische en architecturale waarde van het gebouw. Het nieuwe project voorzag in de inrichting van tien sociale wooneenheden, zorgvuldig geïntegreerd in de bestaande structuur en afgestemd op het dorpsweefsel van Humelgem. Met de toekenning van de bouwvergunning in maart 2008 kon de uitvoering van deze plannen daadwerkelijk van start gaan.
Dankzij deze ingreep vond het kasteel van Humelgem opnieuw aansluiting bij de gemeenschap. Na een bewogen geschiedenis waarin het domein achtereenvolgens een adellijke residentie, toevluchtsoord voor religieuzen, culturele verblijfplaats, schoolkolonie en jeugdtehuis was, kreeg het gebouw een hedendaagse woonfunctie die zijn maatschappelijke relevantie bevestigt en tegelijk het erfgoed veiligstelt voor toekomstige generaties.